İnternet Necə Yarandı: Soyuq Müharibədən Qlobal Şəbəkəyə

İnternetin yaranma tarixi təkcə texnoloji kəşf deyil, həm də bəşəriyyətin ünsiyyət formasını kökündən dəyişən böyük bir inqilabdır. 20-ci əsrin ikinci yarısında başlayan bu proses, hərbi layihədən bütün dünyanın birləşdiyi rəqəmsal bir məkana çevrildi.

1. İlk Addım: ARPANET və Hərbi Tələbat

İnternetin təməli 1960-cı illərdə Soyuq Müharibə dövründə atıldı. ABŞ Müdafiə Nazirliyinin Qabaqcıl Tədqiqat Layihələri Agentliyi (DARPA), olası bir nüvə hücumu zamanı kompyuterlər arasında rabitənin kəsilməməsi üçün mərkəzsizləşdirilmiş bir şəbəkə yaratmaq qərarına gəldi. Beləliklə, 1969-cu ildə ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network) layihəsi işə salındı. İlk uğurlu mesaj 29 Oktyabr 1969-cu ildə Kaliforniya Universiteti (UCLA) ilə Stenford Araşdırma İnstitutu arasında göndərilən "LO" sözü oldu (əslində "LOGIN" yazılmalı idi, lakin sistem çökmüşdü).

2. Standartların Yaranması: TCP/IP Protokolu

1970-ci illərdə müxtəlif kompyuter şəbəkələri yaranmağa başlasa da, onların bir-biri ilə daxili rabitə yaratması mümkün deyildi. 1983-cü ildə Vint Cerf və Bob Kahn tərəfindən hazırlanan TCP/IP (Transmission Control Protocol / Internet Protocol) qəbul edildi. Bu protokol müxtəlif şəbəkələrin vahid dildə danışmasını təmin etdi və müasir İnternetin texniki əsasını qoydu.

3. Dünya Miqyasında İnqilab: World Wide Web (WWW)

İnternet uzun illər yalnız alimlər və hərbçilər üçün istifadə olunan mürəkkəb bir sistem olaraq qaldı. Hər şey 1989-cu ildə CERN-də çalışan britaniyalı alim Tim Berners-Lee-nin World Wide Web (WWW) sistemini icad etməsi ilə dəyişdi. HTML, HTTP və URL konseptlərini yaradan Berners-Lee, interneti hər kəs üçün əlçatan, veb səhifələr vasitəsilə naviqasiya oluna bilən rəqəmsal bir platformaya çevirdi. 1991-ci ildə ilk veb sayt ictimaiyyətə təqdim olundu.

4. Kommersiyalaşma və Qlobal Birləşmə

1990-cı illərin ortalarından etibarən Mosaic və Netscape kimi browser-lərin (səyyahların) ortaya çıxması, Google, Yahoo kimi axtarış sistemlərinin açılması ilə internet kütləviləşdi. Bu gün internet milyardlarla insanı, cihazı və məlumatı birləşdirən qlobal bir ekosistemdir.

Qısaca: İnternet 1969-cu ildə ABŞ-ın hərbi məqsədlərlə yaratdığı ARPANET şəbəkəsi ilə təməli qoyulmuş, 1983-cü ildə TCP/IP protokolu ilə standartlaşdırılmış və 1989-cu ildə Tim Berners-Lee tərəfindən World Wide Web (WWW) icad edildikdən sonra kütləvi istifadəyə açılamış rəqəmsal şəbəkədir.